به دنبال چه مطلبی هستید؟
نویسنده : محتوا گذار استادیاب
نوع فایل : PDF
سایز فایل :

کلاس معکوس چیست؟

کلاس معکوس یا کلاس وارون

کلاس معکوس بستري براي خود يادگيري

از نظر آموزشــي ، فضاي جديدي بر کل دنيا حاکم شده اســت .  حجم زيادي اطلاعات و آموختني وجود دارد که بايد در نظام آموزشي به آن پرداخته شود، اما محدوديت ها نمي گذارند. کمبود زمان ، نبــود انگيزة يادگيري ، به روز نبودن بخشي از محتواهاي آموزشي و مشکلات معلمان از جملة اين محدوديت ها هســتند کــه با فضاي جديد آموزش و يادگيري ســازگاري ندارنــد.
بايد به دنبال راه حلي بود که حداقل پاســخگوي دو جنبه از مشــکلات نظام آموزشي باشــد. يعني محدوديت ها را رفع و انتظار ما را از نظام آموزشــي برآورده کند. ما مي خواهيم نظام آموزشي بيش از آنکه اطلاعاتي در اختيار افراد قرار دهد از آن ها انسان هايي توانمند در عرصة يادگيري بسازد. اين نوع تربيت بايد در تمام جنبه هاي نظام آموزشــي نمايان شــود. بچه ها را در موقعيت هاي يادگيري قرار دهد آن ها را به يادگيرندگاني تبديل کند که خودشــان مي آموزند، نيازهاي يادگيري خود را برآورده مي ســازند و اطلاعات خود را به روز مي کنند.

بايد به دنبال روشــي باشيم که پاسخگوي اين دو جنبه از مشکلات آموزشي باشد. يکي از پيشنهادها نگاه جديد به کلاس آموزشــي است ؛ کلاسي که در آن ، قاعدة بازي ياددهي - يادگيري تغيير مي کند؛ کلاسي که شايد بتواند در گام اول مشکل بســياري از معلمان را در زمينة زياد بودن حجم کتاب هاي درسي و کمبود زمان آموزش رفع کند. موضوع حجم زياد کتابهاي درسـي همواره مـورد اعتراض بسـياري از افـراد از جمله معلمان بوده اسـت . اين در حالي اســت که برنامه ريزان درسي و حتي خــود معلمــان معتقدند حجــم آموختني هاي مورد نياز دانش آموزان بســيار بيشتر از محتواي موجود در کتاب هاســت . آن هــا نمي گويند حجم کتــاب را کم کنيد، بلکه مي گويند زمــان آموزش را زياد کنيد.  البته اين ممکن نيســت . در اين باره ، راه حل برگزاري کلاس معکوس يا کلاس وارون ۱، حداقل به عنوان يک راه حل ، ارزش بررسي دارد و شايد بتواند براي حل معضل حجم و محتواي آموزشــي و تطابق با ساعت آموزشي مناسب باشد.

تعريف کلاس وارون

در کلاس معکوس ، جاي مدرســه و خانه عوض ميشــود.

ســاعت درسي در کلاس مدرسه زماني است براي اينکه يادگيري هــاي طول هفته و خارج از کلاس دانش آموزان را ســامان دهيــم . در کلاس درس دانش آمــوزان را آگاه و آمــاده کنيم ، تکاليــف يادگيري را بــه آن ها بدهيم و منابع آموزشــي را در اختيارشــان قرار دهيم يا به آن ها معرفي کنيم . دانش آمــوزان در طول هفته فرصت دارند فعاليت هاي يادگيري خود را کامل و يافته هاي خود را در کلاس ارائه کنند. ديگران را در آموخته هاي خود سهيم کنند، تکاليف جديد بگيرند و اين فرايند همچنان ادامه يابد.

در کلاس معکــوس يادگيرندگان اصلــي دانش آموزان هستند
 

در کلاس معکــوس يادگيرندگان اصلــي دانش آموزان هستند و نقش معلم برنامه ريزي فکري و فراهم کردن مواد مورد نياز و راهنمايي دانش آموزان اســت.
معلم براساس يک ســناريوي يادگيري که در آن پله هايي را پيش بيني کرده است ، بچه ها را آگاه مي کند که چه مراحلي را بايد بپيمايند. ســپس تکاليف و فعاليت هايي را که آن ها بايد در کلاس يا بيرون از کلاس انجام دهند، برايشان تشريح مي کند. اگر لازم باشدکاري به صورت گروهي ، يک نفره يا دونفره انجام شود، گروه هاي يادگيرنده را تشکيل مي دهد و فعاليت هــا را بين آن ها تقســيم مي کند.
معيارهايي از بــرون داد مورد انتظار به آن هــا مي دهد و انتظارات خود را از فعاليــت دانش آموزان به آن هــا مي گويد. در کلاس درس ، بخشي از زمان کلاس به بررسي تکاليف انجام شده اختصــاص مي يابد و در خــارج از کلاس ، دانش آموزان با استفاده از مواد آموزشي متنوعي که معلم در اختيار آن ها قرار داده و مراحل يادگيري که براي آن ها ترســيم کرده است ، به فعاليت هاي يادگيري مشغول مي شوند.
در واقع آنچه خارج از کلاس رخ مي دهد، ارتباطي اســت که بين دانش آموزان و مواد آموزشي برقرار مي شود. فعاليت هايي که بايد انجام شود، با توجه به توضيحات و راهنمايي هاي معلم و ارتباط هايي که بين مواد آموزشي و دانش آموزان برقرار مي شــود، برون داد قابل ارائه اي براي جلسة بعدي کلاس درس است . در کلاس معکوس ، نقش اصلي معلم طراحي آموزشــي اســت ، يعني طراحي يک ســناريوي يادگيري که پله اي براي رساندن دانش آموزان به هدفي از جنس شايستگي باشد. اين سناريو زماني موفق است که چند مشخصه داشته باشد: اول اينکه هدفش دستيابي به سطوح بالاي يادگيري باشد و بچه ها را در کف يادگيري نگــه نــدارد.
دوم اينکه تنها به دنبال جمــع آوري و ارائة اطلاعات نباشــد، بلکه با روش آزمايش و تفکر به دنبال تجزيــه و تحليل و طبقه بندي اطلاعات بــرود و آن ها را ارزيابي کند. جمع آوري اطلاعات در سطح بسيار پايين ، بدون درک و فهم و پرينت و ارائة آن ، متأســفانه اتفاقي اســت که امروزه در مدارس ما رخ مي دهــد و اين اصلا مطلوب نيســت . مشــخصة ديگر ســناريوي خوب اين اســت که به نحوي يافته هاي يادگيري با زندگي روزمرة دانش آموزان مرتبط باشد. اين موضوع بسيار مهم است .

نکتة بعدي اشراف دانش آموزان به فرايند يادگيري خود اســت . دانش آموزان بايد بتوانند مسير يادگيري خود را تحليل کنند و آموخته ها را در زندگي واقعي به کار گيرند. استفاده از منابع و مواد يادگيري متنوع ، تشکيل گروه هاي يادگيرنده و برقراري ارتباط بين آن ها، از اين جمله است .

فرایند کلاس معکوس

در کلاس معکوس از الف تا ي موضوع تدريس نمي شود، اما فرايندي طي مي شود که از الف تا ي موضوع ياد گرفته مي شــود. اين ايدة اصلي کلاس معکوس اســت . در اين روش آموزشي ، نقش معلم بسيار کليدي است ، چون اوســت که طراحي آموزشي را انجام مي دهد و براي اين طراحي فکر مي کند. معلم دقيقا بايد بداند از کجا شروع کند؟ بايد بداند چه فعاليت هايي بهتر مي تواند دانش آموز را از نقطه اي به نقطة ديگر برســاند و پيش دانســته ها را فراخوانــي کند. معلم بايد پله هاي ســناريو را به گونه اي طراحي کند که نه آن قدر کوتاه باشند که رشدي صورت نگيرد و نه آن قدر بلند که امکان پيشروي وجود نداشته باشــد.
اينجاست که معلم ديگر تنها مجري نيست ، بلکه يک طراح آموزشي است که بايد چند نکته را مورد توجه قرار دهد: نخســت اينکه منابع و مواد آموزشي متعدد و متنوعي را شناســايي کند و در اختيار دانش آموزان قرار دهد تا تفاوت هاي فــردي آنان مورد توجه قرار گيرند. و دوم ، ســطح دانش و اطلاعات خــود را افزايش دهد و با ســطوح يادگيري آشنا شــود تا بتواند سناريوي دقيقي تنظيم و دانش آموزان را به درستي هدايت کند.

دکتر محمود امانی طهرانی
مدیر کل دفتر تالیف کتاب های درسی